امروزه دانش به‌عنوان مهم‌ترین عامل در دستیابی به مزیت رقابتی پایدار شناخته می‌شود و استقرار یک نظام مدیریت دانش در زنجیره تأمین می‌تواند ضمن بهبود عملکرد، انسجام و هم‌افزایی میان بازیگران زنجیره را افزایش دهد. یکی از چالش‌های اصلی زنجیره‌های تأمین غیرمتمرکز، نبود هماهنگی میان اعضا، ضعف جریان اطلاعات و تعارض منافع میان بازیگران است که در بلندمدت موجب کاهش کارایی و سودآوری کل زنجیره می‌شود. بر این اساس، پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش‌شناسی سیستم‌های نرم (SSM)، مدلی مفهومی برای مدیریت دانش در زنجیره تأمین غیرمتمرکز ارائه می‌کند. در این مرحله، عوامل کلیدی شامل اهداف مشترک زنجیره، ارزش‌های محوری، مصادیق دانش حیاتی، موانع پیاده‌سازی، شاخص‌های ارزیابی و سازوکارهای پایش و اصلاح شناسایی و به‌عنوان مبنای طراحی مدل مطلوب استخراج شدند.

در ادامه، به‌منظور تحلیل پویایی‌های تصمیم‌گیری در شرایط تعارض منافع و همکاری، از تئوری بازی‌ها و به‌طور خاص مدل رقابت استکلبرگ استفاده شد. در این چارچوب، یک مدل ریاضی سه‌سطحی میان طراحی گردید که در آن تصمیمات مربوط به قیمت‌گذاری و اشتراک دانش به‌صورت همزمان مورد بررسی قرار گرفت. مدل با در نظر گرفتن عواملی همچون ظرفیت تولید، قراردادهای تشویقی–تنبیهی، ریسک نشت دانش و کشش قیمتی تقاضا توسعه یافت. نتایج تحقیق نشان داد که افزایش سطح اشتراک دانش میان اعضای زنجیره، موجب بهبود هماهنگی، کاهش تعارضات و افزایش سود کل زنجیره می‌شود. همچنین طراحی مناسب قراردادهای انگیزشی می‌تواند رفتار بازیگران را به سمت همکاری بیشتر و ایجاد تعادل برد–برد هدایت نماید. یافته‌ها حاکی از آن است که بی‌توجهی به ریسک نشت دانش، ضعف زیرساخت‌های اطلاعاتی و محدودیت ظرفیت تولید، منجر به کاهش کارایی و سودآوری زنجیره خواهد شد. علاوه بر این، نتایج تحلیل حساسیت مدل نشان داد که با افزایش انگیزه‌های اشتراک دانش، سود تولیدکننده و تأمین‌کننده به‌طور همزمان افزایش یافته و هماهنگی در کل زنجیره تقویت می‌شود. در مجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که تلفیق روش‌شناسی سیستم‌های نرم و تئوری بازی‌ها می‌تواند چارچوبی کاربردی برای طراحی و بهینه‌سازی مدیریت دانش در زنجیره‌های تأمین غیرمتمرکز فراهم آورد.

واژه‌های کلیدی: مدیریت دانش، زنجیره تامین، روش شناسی سیستم های نرم، تئوری بازی‌ها